Piano kennis

Hoe een piano precies klinkt, hangt van heel veel factoren af. De muzikale eigenschappen van het instrument worden onder meer bepaald door de gebruikte materialen, de gekozen constructie, de afregeling en de intonatie. Ook het vakmanschap van de bouwer is een belangrijk element. Een betere piano biedt de bespeler niet alleen een rijkere of mooiere toon maar ook een beter mechaniek, meer controle over de klank, een betere stabiliteit en stemvastheid, een langere levensduur, een grotere waardevastheid en vaak ook meer inspiratie en spelplezier.


		Hoogte Piano's zijn er verschillende hoogtes, van ongeveer 110 tot 130 centimeter; vleugels zijn meestal tussen de 150 en 275 centimeter lang. Een groter instrument biedt in principe een grotere zangbodem, langere snaren en betere mechaniekverhoudingen. Dat betekent niet automatisch dat een groter instrument ook beter is. Een goede balans tussen afmetingen, materiaalgebruik, constructie en vakmanschap is absouut noodzakelijk. Meer informatie pianomodellen Meer informatie vleugelmodellen

		Klavier Het klavier of toetsenbord) is de schakel tussen pianist en mechaniek. De 88 toetsen rusten op de klaviertafel. Aan de onderkant van elke toets steekt een stift omhoog. Deze stift zorgt ervoor dat de toets alleen op en neer kan bewegen. Het speelgewicht is het gewicht dat nodig is om een toets in te drukken. Bij de bassen is dat hoger dan bij de hoge tonen (de discant): het varieert van ongeveer 62 tot 35 gram, van laag naar hoog. Dat verloop moet natuurlijk heel gelijkmatig zijn.
		Hamerkoppen De vilten hamerkoppen van het instrument zijn erg belangrijk voor de klank. De hardheid van het vilt, die een grote rol speelt, wordt onder meer bepaald door het gekozen materiaal en de intonatie (het bewerken van de kop met lak en naalden). Ook de vorm van de koppen speelt mee. Verder moeten de hamerkoppen de snaren exact op het juiste punt raken, en mogen ze elkaar natuurlijk niet in de weg zitten. Een zorgvuldige afstelling draagt in grote mate bij aan de prestaties van het instrument.
		Mechaniek Piano's en vleugels maken gebruik van een uiterst ingenieus, op verschillende natuurkundige wetten gebaseerd mechaniek. Het bestaat uit meer dan 7000 onderdelen die voor een groot deel op een 1/100 millimeter nauwkeurig vervaardigd zijn. De uiteindelijke kwaliteit van een mechaniek is altijd afhankelijk van onder meer de juiste berekeningen, het materiaalgebruik, het vakmanschap en de afstelling. Vleugelmechaniek Het vleugelmechaniek wijkt op een aantal punten af van het pianomechaniek. Zo speelt de zwaartekracht bij de vleugel een belangrijke rol: zowel de hamers als de dempers vallen automatisch terug in hun uitgangsposities. In principe biedt een vleugelmechaniek meer controle over de klank en daarmee meer dynamische mogelijkheden. Ook repeteert een vleugelmechaniek sneller: de hamers zijn eerder klaar voor de volgende aanslag.

		Stemblok Een piano telt ongeveer 225 snaren. Elke snaar heeft zijn eigen stempen, en elke stempen zit in het stemblok. Per stempen oefenen de snaren zo'n 75 kilo trekkracht op dit blok uit. Het stemblok moet stabiel genoeg zijn om die enorme trekkracht aan te kunnen, maar het moet het ook mogelijk maken om de stempennen te kunnen verdraaien. Stemblokken worden altijd uit een aantal lagen hout opgebouwd.

		Kam De kammen brengen de trillingen van de snaren over op de zangbodem, die de klank versterkt. Als de zangbodem door stijgende luchvochtigbeid uitzet, zal de kam de snaren meer tegendruk bieden. Daarmee gaat de stemming van het instrument omhoog. Wordt de lucht droger, dan daalt de toonhoogte weer. Deze beweging maakt regelmatig stemmen noodzakelijk.

		Zangbodem De zangbodem, die de klank van de snaren versterkt, wordt vrijwel altijd van sparrenhout gemaakt. Aan de ene kant moet deze houten plaat heel flexibel zijn; aan de andere kant moet hij ook de nodige stabiliteit bieden. Een zangbodem van hout met een fijne nerfstructuur biedt in principe de beste natuurlijke resonantie. Een massief houten bodem bestaat uit een aantal aan elkaar gelijmde plankjes, die als het goed is zorgvuldig geselecteerd zijn. Uit laagjes opgebouwde (gelamineerde) zangbodems zijn minder gevoelig voor luchtvochtigheidsverschillen, maar hebben een minder goede natuurlijke resonantie: de klank zal minder rijk zijn.

		Mensuur Met de mensuur worden alle gegevens van de besnaring bedoeld: het aantal snaren, de lengte en de dikte van de snaren, de omwindingen van de bassnaren, maar ook elementen zoals de exacte plaats van de stempennen of de aanhangstiften, waar de snaren aan de andere zijde aan vast zitten. Een exactere mensuur geeft in principe een zuiverder en beter te stemmen instrument. Niet alleen de berekeningen van de mensuur spelen een rol; de gebruikte materialen en het geïnvesteerde vakmanschap zijn zeker even belangrijk.

		Pantserraam Het pantserraam of frame van een piano vangt de spanning van de snaren op. Oorspronkelijk werd het frame van hout gemaakt. Steinway introduceerde het gietijzeren pantserraam in 1867, en dat materiaal is nog altijd ideaal: het is uiterst neutraal, sterk en stabiel.

		Constructie Piano's en vleugels vragen om een uiterst degelijke constructie. De instrumenten moeten niet alleen de trekkracht van de besnaring, maar ook het forse gewicht van het gietijzeren pantserraam en de zangbodem kunnen dragen. Aan de andere kant moet het instrument zo geconstrueerd zijn dat de zangbodem optimaal kan trillen. Deze tegenstelling maakt het construeren van een piano of vleugel tot een ingewikkelde taak.

		Hout De kwaliteit van de gebruikte materialen heeft zijn weerslag op de kwaliteit en de prijs van het instrument. Vooral de kwaliteit van het hout van de zangbodem is van groot belang. Massief hout biedt daar de beste natuurlijke resonantie. Ook elders geniet massief hout vaak de voorkeur, maar gezien de kosten kiezen fabrikanten vaak voor gelaagd hout of MDF. Omdat de zwarte hoogglanslaag waar de meeste instrumenten mee afgewerkt worden veel verbergt, is een goede reputatie van de fabrikant van belang. Droogprocédé Voordat hout gebruikt kan worden, moet het na het zagen eerst gedroogd worden. Dit kan aan de lucht of in droogkamers gebeuren.

		Aan de lucht Om hout aan de lucht te drogen, wordt het na het zagen in open, overdekte loodsen opgestapeld. Door de planken op latten te leggen, heeft de wind vrij spel. Het dak beschermt het hout tegen regen en zon: als de zon direct op het hout schijnt, droogt het te snel waardoor het kan gaan scheuren. Het duurt twee tot vijf jaar voor het hout de gewenste vochtigheid heeft (ongeveer 15%). Hout dat zo gedroogd is, is in optimale conditie en zal ook bij wisselende luchtvochtigheid minimaal werken. Versneld drogen Het kost natuurlijk tijd, ruimte en geld om hout zo lang te laten liggen. Om kosten te besparen worden daarom droogkamers gebruikt. Na een behandeling met stoom wordt het hout dan met verwarmde lucht gelijkmatig gedroogd. Nadeel van dit proces is dat het hout de neiging heeft om te gaan werken (krimpen of zwellen) zodra de verschillen in de luchtvochtigheid groter zijn dan 10%. Dit heeft een directe invloed op de klank, de stemming en de levensduur van het instrument.